Diş protezi uygulamasında yaşanan başarısızlık durumunda hastaların hakları ve tazminat süreci, olayın hukuki niteliğine, zarar türüne ve ilgili yasal düzenlemelere göre şekillenmektedir.
1. Diş Protezi Uygulamasında Başarısızlığın Hukuki Niteliği: Malpraktis mi, Komplikasyon mu?
Diş protezi uygulamasının başarısızlıkla sonuçlanması, hukuken iki ana kategori altında değerlendirilir: tıbbi uygulama hatası (malpraktis) veya komplikasyon. Bu ayrım, hekimin sorumluluğu açısından kritik öneme sahiptir.
Komplikasyon ve malpraktisi ayıran en büyük fark malpraktistte bir doktor hatasının varlığının olmasıdır, bu açıdan sonuca değil hatanın var olup olmadığına bakılması gereklidir. Eğer ortada doktorun bir hatası mevcut ise bu malpraktis olur, eğer ortada doktorun bir hatası yok ama yine de istenmeyen bir sonuç ortaya çıkmışsa burada komplikasyon var demektir.
Yargıtayın yerleşik içtihatı uyarınca; diş protezi uygulamasında hekimin sorumluluğu genellikle eser sözleşmesihükümleri kapsamında değerlendirilir. Zira protez yapımı, belli bir sonucun (estetik ve fonksiyonel olarak beklentiyi karşılayan bir protez) ortaya çıkmasını amaçlayan, yüklenicinin (diş hekimi) sanat ve becerisini gerektiren bir emek sarfıyla gerçekleşen bir edimdir. Bu durumda yüklenici, eseri ayıpsız olarak ortaya çıkarma yani sonucu garanti etme yükümlülüğü altındadır. Diş protezi uygulamasında taraflar arasındaki sözleşme, istenilen ve kararlaştırılan amaca uygun, güzel bir görünüm sağlanmasını ve çiğneme gibi fonksiyonların sağlıklı yerine getirilmesini hedeflediğinden, belli bir sonucun ortaya çıkması amaçlanmaktadır. Bu nedenle, diş protezi yapımı ve uygulaması genellikle eser sözleşmesi kapsamında değerlendirilir.
2. Hasta Hakları ve Aydınlatma Yükümlülüğü
Hastaların, diş protezi uygulaması dahil tüm sağlık hizmetlerinde bir çok hakkı bulunmaktadır. Özellikle aydınlatma yükümlülüğü, hekimin sorumluluğu açısından önemli bir temel teşkil eder. Hekim, hastaya yapılacak işlemin niteliği, riskleri, alternatif tedavi yöntemleri, olası sonuçları ve iyileşme süreci hakkında yeterli ve anlaşılır bilgi vermek zorundadır. Hastanın bilinçli bir karar verebilmesi için bu bilgilerin eksiksiz ve doğru bir şekilde sunulması esastır. Aydınlatma yükümlülüğünün ihlali, tek başına tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Hasta Hakları Yönetmeliği Madde 42 :
“Hastanın ve hasta ile ilgili bulunanların, hasta haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakları vardır.” şeklindedir.
3. Tazminat Taleplerinin Hukuki Dayanakları ve Kapsamı
Başarısız diş protezi uygulamasından kaynaklanan zararların tazmini için genellikle Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır. Uygulamanın niteliğine göre haksız fiil (TBK m. 49 vd.) veya sözleşmeye aykırılık (eser sözleşmesi hükümleri) kapsamında sorumluluk doğabilir.
- Maddi Tazminat: Hastanın uğradığı maddi zararların karşılanmasını amaçlar. Bu kalemler arasında başarısız protezin bedeli, düzeltici tedavi masrafları, ilaç giderleri, kontrol ve ulaşım giderleri, iş gücü kaybı (eğer varsa) ve diğer doğrudan oluşan ekonomik zararlar yer alabilir.
- Manevi Tazminat: Bedensel bütünlüğün zedelenmesi, kişilik haklarının ihlali veya yaşanan elem ve ızdırap nedeniyle talep edilir. Manevi tazminat miktarının belirlenmesinde olayın özellikleri, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, paranın satın alma gücü, hekimin kusur oranı, zararın ağırlığı ve tatmin edici ve caydırıcı bir etki yaratma amacı gibi kriterler gözetilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun Manevi tazminat başlıklı 56. maddesi ve Kişilik hakkının zedelenmesi başlıklı 58.maddesi aşağıdaki gibidir:
“MADDE 56- Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.
MADDE 58- Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.
Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.”
4. Tazminat Süreci: Görevli ve Yetkili Mahkeme, Deliller ve Savunmalar
- Görevli Mahkeme: Diş hekimliği hizmetleri, çoğu durumda Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK)kapsamında bir tüketici işlemi olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla, başarısız diş protezi uygulamalarından kaynaklanan tazminat davalarında genellikle Tüketici Mahkemeleri görevlidir.
- Yetkili Mahkeme: Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Ayrıca genel yetki kuralı gereği davalının (diş hekimi veya sağlık kuruluşunun) yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir.
- İspat Yükü ve Deliller: Hekimin kusurunun ispatı, tıbbi bir uzmanlık gerektirdiğinden, dava sürecinde bilirkişi incelemesi hayati öneme sahiptir. Mahkeme, diş hekimliği alanında uzman öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyetinden rapor alarak hekimin tıbbi standartlara uygun davranıp davranmadığını, bir hata olup olmadığını ve bu hatanın zarara yol açıp açmadığını tespit eder. Hasta kayıtları, röntgenler, tedavi planları ve tanık beyanları da delil olarak kullanılabilir.
- Hekimin/Sağlık Kuruluşunun Savunmaları: Davalının en yaygın savunması, meydana gelen sonucun bir malpraktis değil, öngörülemeyen bir komplikasyon olduğu iddiasıdır. Ayrıca, zararın hastanın kendi kusurundan (örneğin, ağız hijyenine dikkat etmemesi, verilen talimatlara uymaması, diş sıkma gibi patolojik alışkanlıklar) kaynaklandığı veya kötüleştiği de savunulabilir. Bu gibi durumlarda, müterafik kusur ilkesi gereği tazminat miktarında indirim yapılabilir.
5. Zamanaşımı Süreleri
Tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Eğer eylem, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
Sonuç olarak;
Diş protezi uygulamasındaki başarısızlık durumunda hasta hakları ve tazminat süreci, olayın malpraktis mi yoksa komplikasyon mu olduğunun tespitiyle başlar. Hastalar, aydınlatma yükümlülüğünün ihlali ve hekimin özen borcunu yerine getirmemesi durumunda maddi ve manevi tazminat talep edebilirler. Bu davalar genellikle Tüketici Mahkemelerinde görülür ve ispat yükü bilirkişi raporları ile desteklenir. Hekimin mesleki sorumluluk sigortası, doğan zararların tazmininde önemli bir rol oynar. Zamanaşımı süreleri ise Türk Borçlar Kanunu’nda belirlenmiştir.
Yazar
