Uygulamada, vergi dairelerinin hakkında önceye dayalı olumsuz vergi inceleme raporu düzenlenmiş vergi mükellefleri hakkında özellikle iade taleplerinde “iade taleplerinin vergi inceleme raporu sonucuna göre yerine getirilmesinin esas olduğu” şeklinde gerekçe ile iade taleplerinin reddedildiği, diğer mükelleflere göre işlem yapılmasının farklı şartlara bağlandığı görülmektedir. Bu yazımızda, bahsi geçen hususun hukuka uygun olup olmadığı yargısal içtihatlar çerçevesinde değerlendirilecektir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, Anayasa’nın 10. maddesinde kaleme alınan eşitlik ilkesi yasa önünde eşitliği de kapsamakta olup yasa önünde eşitlik bu temelde vazgeçilmesi olanağı bulunmayan bir ilkedir. Böyle bir ilke her türlü ayrıcalığı reddeder. Eşitlik ilkesi, demokratik rejimde en önemli ilkelerden biridir. Çünkü gerçek demokrasilerde ikinci sınıf vatandaş olamaz. (Anayasa Mahkemesi’nin 31.12.1992 tarihli, 1992/40 esas ve 1992/55 sayılı kararı)
Bu bağlamda değerlendirildiğinde, idarenin kendi içerisinde kategorizasyon yaparak farklı vergi mükellefleri hakkında farklı işlem tesisi cihetine gitmesi başta eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eder.
Öte yandan bu kategorizasyon işlemi, mükelleflerin iade taleplerine ilişkin süreçlerde karşısına çıktığından mükelleflerin ticari itibarlarını ve hukuki menfaatlerini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca Vergi mevzuatımızın hiçbir noktasında böylesi bir iç sınıflandırma uygulaması hususunda Vergi Dairelerine yetki verildiğine yönelik yasal düzenleme bulunmamaktadır. Bu bağlamda vergi mükelleflerinin özel esaslara kaydedilerek, belli kodlandırmalara tabi tutularak haklarında diğer mükelleflerden farklı sonuçlar doğuracak şekilde işlemler yapılması hukuka aykırılık teşkil edecektir.
Nitekim konuya yönelik olarak Danıştay 3. Dairesi’nin 30.06.2021 tarihli, 2019/3571 esas ve 2021/3505 sayılı kararında “…davacı şirketin sahte belge kullandığının saptandığının belirtilmesi üzerine özel esaslara alındığı dolayısıyla, iade taleplerinin vergi inceleme raporu doğrultusunda veya üç kat teminat karşılığında yerine getirileceğinden bahisle iade isteminin reddedildiği anlaşılan olayda İDARENİN MÜKELLEFLERİ KATEGORİZE EDEBİLMESİNE OLANAK SAĞLAYAN YASAL BİR DÜZENLEME BULUNMADIĞI, bu şekilde yasal dayanağı olmayan bir sınıflandırma yapılmasının vergi barışını bozucu etki yaratacağı ve Anayasa’da güvence altına alınan kişi hak ve hürriyetlerine aykırılık teşkil edeceği, hukuka aykırı bir şekilde idarenin kendi içerisinde oluşturduğu bir sınıflandırma ile davacının katma değer vergisi iade talebinin reddedilmesinde hukuka uygunluk görülmediği...” şeklinde gerekçe ile dava konusu işlemin iptaline yönelik verilen karar yüksek mahkemece onanmıştır.
Yine konuya ilişkin Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 03.05.2018 tarihli, 2018/134 esas ve 2018/255 sayılı kararında “…mükelleflerin bu şekilde kategorize edilmelerine olanak sağlayan yasal bir düzenleme bulunmadığı, hukuka aykırı bir biçimde idarenin kendi içerisinde oluşturduğu bir sınıflandırma ile davacının özel esaslara alınmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı…” şeklinde tesis edilen hüküm hukuka uygun görülmüştür.
Son olarak Danıştay 3. Dairesi’nin 01.11.2022 tarihli, 2019/6713 esas ve 2022/4189 sayılı kararında “…yasal dayanağı olmadan, hukuka aykırı bir biçimde idarenin kendi içerisinde oluşturduğu bir sınıflandırma ile davacının özel esaslara tabi mükellefler listesi olarak adlandırılan listede yer alması yolunda tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmediği…” şeklinde hüküm tesis edilmiştir.
