Bu çalışmada, ceza muhakemesi hukukunun temel kavramlarından olan makul şüphe kavramı incelenecektir.
Makul şüphe; Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin 6. maddesinde
“Makul şüphe, hayatın akışına göre somut olaylar karşısında genellikle duyulan şüphedir. Makul şüphe, aramanın yapılacağı zaman, yer ve ilgili kişinin veya onunla birlikte olanların davranış, tutum ve biçimleri, kolluk memurunun taşındığından şüphe ettiği eşyanın niteliği gibi sebepler gözönünde tutularak belirlenir. Makul şüphede, ihbar veya şikayeti destekleyen emarelerin var olması gerekir. Belirtilen konularda şüphenin somut olgulara dayanması şarttır”
şeklinde tanımlanmıştır. Söz konusu bu tanımlamaya göre makul şüphe, yaşamın akışına göre somut olaylar karşısında genellikle duyulan şüpheyi ifade eder.[1]
Yine başka bir tanımlama ile makul şüphe; basit şüphedeki bir şeyin varlığı yönündeki basit bir tahminden öteye giderek, bu tahmini bazı bilgi, belge, gözlem ve tecrübe gibi maddi bazı bulgularla desteklenmesi ve ciddiye alınması gereken, basit şüpheden daha yoğun bir tahmin seviyesinin bulunması olarak da tanımlanabilir.[2]
Soruşturmaya başlanabilmesi için gerekli olan basit şüphenin hükümden önce bir takım temel hakların sınırlanmasına sebep olan koruma tedbirlerinden biri olan aramanın uygulanabilmesi açısından yeterli kabul edilmesi düşünülemez.[3] Bu nedenle de arama kararının somut olaylara ve bunları destekleyen emarelere dayalı olması gerektiği kuşkusuzdur.
Keza Yargıtay’ın bir kararında[4] makul şüpheye yönelik olarak
“…katılan vekilinin şikâyet dilekçesinde sanığın korsan kitap sattığına dair delil ve emareden bahsedilmediği gibi genel, soyut nitelikte iddialara yer verilmiştir. Sözü edilen dilekçede arama için makulşüpheyi haklı kılan unsurlar yoktur. Şüphe belirli bir olguya dayanmamakta, sadece iddiadan ibaret düzeyde kalmaktadır…”
şeklindeki gerekçeden hareketle anılan delilin hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir.
Yine Yargıtay’ın bir başka kararında da[5] aynı şekilde şikâyet dilekçesine atfen
“…sözü edilen dilekçede arama için makul şüpheyi haklı kılan unsurlar yoktur. Şüphe belirli bir olguya dayanmamakta, sadece iddiadan ibaret düzeyde kalmaktadır. Aranılacak kişi, aramanın nedenini oluşturan fiil de belli değildir…”
şeklindeki gerekçe ile elde edilen delilin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Yargıtay’ın atıfta bulunulan içtihatlarından arama kararının somut olaylara ve bunları destekleyen emarelere dayalı olması gerektiği anlaşılmakta olup kanaatimizce anılan içtihatlar yerindedir.
[1]Ali Rıza ÇINAR 2022, “Ceza Yargılama Hukukunda Koruma Önlemlerinin (Tedbirlerinin) Özellikleri ve Koşulları”, MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,Cilt 1, Sayı 1, ss.13-60, . s.32.
[2]ERYILMAZ Mesut Bedri (2012), Ceza Muhakemesi Hukuku Dersleri, 1. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, age. s.47.
[3]Ahmet GÖKCEN (1994), Ceza muhakemesi Hukukunda Basit Elkoyma ve Postada Elkoyma (Özellikle Telefonların Gizlice Denetlenmesi), Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınevi, İzmir, s. 72.
[4]Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 27.11.2013 tarihli, 2013/5178 esas ve 2013/23749 sayılı kararı https://mevzuat.sinerjias.com.tr/, ET. 22.03.2025.
[5]Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 17.12.2014 tarihli, 2013/17393 esas ve 2014/22329 sayılı kararı, https://mevzuat.sinerjias.com.tr/, ET. 22.03.2025.
